Oferta pracy przychodzi jako trzy dokumenty: krótki list z kwotą, kilkunastostronicowa umowa i regulamin, do którego umowa odsyła. Kwotę czyta każdy. Klauzulę o zakazie konkurencji, o zwrocie premii na start, o arbitrażu i o tym, że „premia jest uznaniowa”, czyta mało kto, a to one decydują, co się stanie, gdy za rok będziesz chciał odejść albo firma będzie chciała się z Tobą rozstać. Ten poradnik pokazuje, jak z pomocą AI przeczytać ofertę i umowę o pracę tak, jak czyta je prawnik pracujący dla Ciebie: osiem promptów w jednej rozmowie, każdy w ramce do skopiowania, z zasadami cytowania źródeł i listą rzeczy do sprawdzenia w odpowiedzi. Działa dla umowy w USA i, z dopiskiem, dla umowy o pracę w Polsce.
Ostatnia weryfikacja: 6 września 2026. Materiał informacyjny i edukacyjny – nie jest poradą prawną. Prawo pracy w USA różni się między stanami, a w wielu sprawach decyduje treść konkretnej umowy; przy klauzulach o zakazie konkurencji, arbitrażu, własności intelektualnej i przy sprawach imigracyjnych skonsultuj się z prawnikiem uprawnionym w Twoim stanie.
W skrócie
- Kwota to nie oferta. Oferta to wynagrodzenie całkowite (podstawa, premia z warunkami, akcje z harmonogramem nabywania, dopłata na start ze zwrotem), świadczenia z ich kosztem i klauzule, które działają, gdy coś idzie nie tak. Prompt 1 liczy pierwsze, prompt 2 czyta trzecie.
- W USA domyślna zasada to zatrudnienie „at will”: w większości stanów pracodawca może rozwiązać stosunek pracy w każdej chwili z dowolnego powodu poza niezgodnym z prawem, z wyjątkami wypracowanymi przez sądy (przegląd NCSL). Umowa może to zmienić na Twoją korzyść albo utrwalić.
- Najdroższe klauzule są najkrótsze: zakaz konkurencji, zwrot kosztów szkolenia lub relokacji, cesja własności intelektualnej, arbitraż ze zrzeczeniem się pozwu zbiorowego, „premia uznaniowa”. Prompt 3 tłumaczy każdą na to, co znaczy w praktyce, i ocenia, czy jest typowa dla stanu i branży.
- Dla Polonii dochodzi imigracja: kto płaci za wizę, co obiecuje umowa w sprawie zielonej karty, co się dzieje ze statusem po zwolnieniu. Prompt 4 czyta umowę pod tym kątem i pisze pytania do prawnika imigracyjnego.
- Negocjuje się przed podpisem, nie po. Prompt 6 układa listę żądań od najłatwiejszego do uzyskania i pisze wiadomość do rekrutera.
- Kartka na końcu zapisuje daty, których pilnujesz sam: koniec okresu nabywania akcji, termin wypłaty premii, koniec zakazu konkurencji, termin zwrotu dopłaty na start.
Dlaczego umowa o pracę to dobre zadanie dla AI
Umowa o pracę jest długa, pisana językiem prawniczym i czytana raz, w pośpiechu, między dwiema rozmowami z rekruterem. Model językowy czyta ją w minutę, tłumaczy każdą klauzulę na zdanie „co to znaczy, gdy…”, porównuje z tym, co jest typowe, i układa listę pytań. To jest praca, której prawnik nie zrobi za darmo, a rekruter nie zrobi wcale.
Model nie zrobi trzech rzeczy. Nie zna prawa Twojego stanu na dziś: przepisy o zakazie konkurencji, o wynagrodzeniu, o urlopach i o arbitrażu różnią się między stanami i zmieniają się co rok; dlatego każdy prompt każe mu cytować źródło z datą, a przy klauzulach o dużej wadze odsyła do prawnika. Nie widzi regulaminu, jeśli go nie wkleisz; umowa często mówi „zgodnie z polityką firmy”, a polityka jest w osobnym dokumencie. I nie wie, ile jesteś wart na rynku; może zebrać dane, ale to Ty wiesz, jakie masz alternatywy.
Właściwa rola AI – tłumaczy, porównuje, liczy i pisze pytania. Decyzję, negocjację i ocenę prawną zostawia Tobie i prawnikowi.
Zanim wkleisz pierwszy prompt
Narzędzie, wyszukiwanie i pliki
Wyszukiwanie włączasz z menu „+” pod polem tekstowym (instrukcja), tam samo dodajesz PDF z umową i regulaminem (dokumentacja). Dobrze radzi sobie z długimi dokumentami i cytowaniem numerów punktów.
Wyszukiwanie w sieci (pomoc OpenAI) i załączanie plików spinaczem (pomoc o plikach). Do porównania z rynkiem w kroku 1 można użyć trybu Deep Research.
Tryb Deep Research (opis Google) przydaje się do sprawdzenia prawa stanowego w kroku 3. Kolejne prompty wklejasz w zwykłej rozmowie, w tym samym oknie.
Jedno pytanie kalibracyjne
Zanim zaczniemy: podaj dzisiejszą datę. Praca jest w stanie [STAN]. Napisz, czy w tym stanie obowiązuje domyślnie zatrudnienie „at will”, jaki urząd stanowy przyjmuje skargi o niewypłacone wynagrodzenie, i czy stan ma własne przepisy ograniczające zakaz konkurencji. Do każdej odpowiedzi link do źródła urzędowego z datą. Jeśli czegoś nie możesz potwierdzić, napisz „nie znalazłem”.
Jeśli daty nie ma, a źródła to blogi kancelarii zamiast stron stanowych, model nie szuka albo szuka płytko. Odpisz: „Poszukaj w sieci i podaj strony urzędów stanowych, zanim ruszymy dalej”.
Gdzie model ma szukać
| Co potrzebujesz | USA | Polska |
|---|---|---|
| Nadgodziny i status zwolnionego z nadgodzin | Departament Pracy o nadgodzinach (półtorej stawki powyżej 40 godzin w tygodniu dla pracowników objętych ustawą) | Kodeks pracy; PIP: formy zatrudnienia i prawa pracownika |
| Urlop rodzicielski i zdrowotny | FMLA (do 12 tygodni bezpłatnego urlopu z ochroną stanowiska u pracodawców objętych ustawą) plus przepisy stanowe | Kodeks pracy, ZUS |
| Plan emerytalny i nabywanie praw do wpłat pracodawcy | Departament Pracy o planach emerytalnych | PPK: zasady ustawowe |
| Ubezpieczenie zdrowotne po odejściu | COBRA | NFZ: ubezpieczenie po ustaniu zatrudnienia |
| Dyskryminacja i odwet | EEOC; prawa do działania zbiorowego: NLRB | PIP, sąd pracy |
| Akcje i opcje | SEC o opcjach pracowniczych, IRS o opodatkowaniu opcji | Regulaminy programów; doradca podatkowy |
| Zwrot kosztów szkolenia | CFPB o zadłużaniu pracowników | Umowa o podnoszenie kwalifikacji w Kodeksie pracy |
| Imigracja | USCIS: H-1B, USCIS: zielona karta przez pracę, formularz I-9, E-Verify | poradnik o legalizacji pracy w Polsce |
| Rozwiązanie umowy | NCSL o zatrudnieniu „at will” | biznes.gov.pl o wypowiedzeniu przez pracodawcę |
Nawiasy w promptach
W ramkach stoją nawiasy: [STAN], [STANOWISKO], [KWOTA], [STATUS]. Podmieniasz je raz. Każda ramka ma nagłówek z informacją, gdzie ją wkleić, i przycisk „Kopiuj prompt”. Przed załączeniem dokumentów zamaż numer ubezpieczenia społecznego, datę urodzenia i adres; nazwisko i nazwa firmy mogą zostać, ale nie muszą.
Schemat: osiem kroków w jednej rozmowie
- Kontekst pracownika
Stan, status imigracyjny, obecne warunki, alternatywy, priorytety, czy prawnik przejrzy umowę.
- Wynagrodzenie całkowite
Podstawa, premia z warunkami, akcje z harmonogramem, dopłata na start ze zwrotem, świadczenia z kosztem. Porównanie z rynkiem ze źródłem.
- Mapa umowy
Każda klauzula w jednym wierszu: co mówi, co znaczy, gdzie jest w dokumencie, czego brakuje.
- Klauzule ryzyka
Zakaz konkurencji, zwroty, własność intelektualna, arbitraż, premia uznaniowa: co znaczą w praktyce, czy są typowe, jakie prawo stanowe ma tu znaczenie.
- Imigracja
Kto płaci za wizę, co obiecano w sprawie zielonej karty, co ze statusem po zwolnieniu, praca zdalna z zagranicy.
- Pre-mortem
Model zakłada, że za 18 miesięcy żałujesz, i szuka przyczyn w tekście umowy.
- Negocjacja
Lista żądań od najłatwiejszego, alternatywy, brzmienie zmian, wiadomość do rekrutera.
- Kartka
Uzgodnione warunki, daty do kalendarza, co zachować na piśmie, progi reakcji.
Dlaczego w tej kolejności. Wynagrodzenie przed klauzulami, bo bez liczb nie wiesz, ile warta jest klauzula o zwrocie. Mapa przed oceną ryzyka, bo model musi najpierw przeczytać całość, a dopiero potem oceniać fragmenty. Imigracja osobno, bo to inne prawo i inny prawnik. Pre-mortem po wszystkim, bo dopiero wtedy ma z czego czerpać. Negocjacja po pre-mortem, bo czerwone flagi to Twoje argumenty.
Prompt 0 – kontekst pracownika
Ten krok decyduje, które klauzule są dla Ciebie ważne. Ktoś na wizie pracowniczej patrzy na zwolnienie inaczej niż obywatel; ktoś z ofertą konkurencyjną w ręku negocjuje inaczej niż ktoś po trzech miesiącach szukania. Model nie może tego zgadywać.
Zaczynamy analizę oferty pracy i umowy. Zanim cokolwiek ocenisz, zapamiętaj mój kontekst i stosuj go w całej rozmowie:
– Stanowisko: [STANOWISKO], poziom: [np. senior, kierownik], branża: [branża]. Praca w stanie [STAN], tryb: [biuro / hybryda / zdalnie z innego stanu].
– Status imigracyjny: [obywatel / zielona karta / wiza pracownicza, jaka / w trakcie zmiany statusu]. Jeśli wiza: kto ją sponsoruje dziś i do kiedy jest ważna.
– Obecne warunki: podstawa [KWOTA], premia [KWOTA i zasady], akcje [wartość i ile jeszcze nienabytych], świadczenia, które tracę przy odejściu.
– Alternatywy: [inna oferta / zostaję u obecnego pracodawcy / brak]. Jak pilnie potrzebuję tej pracy: [skala 1 do 5].
– Priorytety w kolejności: [np. stabilność, wynagrodzenie, praca zdalna, sponsoring zielonej karty, rozwój].
– Rzeczy, których nie zaakceptuję: [np. zakaz konkurencji dłuższy niż rok, brak pracy zdalnej].
– Czy prawnik przejrzy umowę przed podpisem: [tak / nie]. Rozliczam podatki w: [stan / kraj].
Potwierdź w trzech zdaniach, jak rozumiesz ten kontekst. Nie oceniaj jeszcze oferty.
Sprawdź w odpowiedzi: czy model nie zaczął już oceniać kwoty. Jeśli tak, odpisz: „Jeszcze nie oceniaj. Czekaj na następny prompt”.
Prompt 1 – wynagrodzenie całkowite
Podstawa jest jedyną pewną liczbą w ofercie. Premia ma warunki i słowo „uznaniowa”, akcje mają harmonogram nabywania i próg, przed którym nie dostajesz nic, dopłata na start ma klauzulę zwrotu, a świadczenia mają koszt po Twojej stronie, który różni się między firmami o setki dolarów miesięcznie. Ten prompt zamienia ofertę w jedną tabelę rocznych kwot z prawdopodobieństwem, że je zobaczysz.
Jesteś doradcą kariery pracującym dla mnie. Załączam list z ofertą i opis świadczeń. Rozłóż wynagrodzenie na części i porównaj z rynkiem.
ZASADY
– Liczby z dokumentów cytuj z nazwą punktu. Czego w dokumentach nie ma, oznacz jako „nie podano” i dopisz pytanie do rekrutera. Nie uzupełniaj z domysłu.
– Dane rynkowe tylko ze źródeł z datą i z podaniem, jakiej grupy dotyczą (stanowisko, poziom, region). Oznacz [U] dane urzędowe, [F] dane firmowe lub branżowe, [P] portale z deklaracjami użytkowników.
– Wszystko w skali rocznej, brutto, w dolarach.
ODDAJ
1. Tabela składników na rok pierwszy i rok drugi: podstawa; premia docelowa i warunki jej wypłaty (od wyników firmy, zespołu, moich; „uznaniowa” czy „gwarantowana”; kiedy wypłacana; co, jeśli odejdę przed wypłatą); akcje lub opcje (rodzaj, liczba, wartość po dzisiejszej cenie, harmonogram nabywania, próg początkowy, co się dzieje z nienabytymi przy odejściu i przy przejęciu firmy); dopłata na start i warunki zwrotu; relokacja i warunki zwrotu. Przy każdym składniku Twoja ocena prawdopodobieństwa wypłaty i jedno zdanie dlaczego.
2. Świadczenia z kosztem po mojej stronie: ubezpieczenie zdrowotne (składka miesięczna dla mojej sytuacji rodzinnej, udział własny, limit roczny), dopłata pracodawcy do planu emerytalnego i po jakim czasie nabywam do niej prawo, urlop płatny (dni, naliczanie, czy przepada, czy wypłacany przy odejściu), urlop chorobowy, urlop rodzicielski płatny, inne. Kwoty roczne.
3. Status wobec nadgodzin: czy stanowisko jest zwolnione z nadgodzin i na jakiej podstawie. Źródło: Departament Pracy.
4. Wynagrodzenie całkowite netto z ryzykiem: podstawa plus składniki ważone prawdopodobieństwem, minus moje koszty świadczeń. Obok: to samo dla mojej obecnej pracy z kontekstu. Różnica roczna.
5. Rynek: widełki dla tego stanowiska, poziomu i regionu z trzech źródeł różnego typu, z datą. Gdzie oferta wypada w widełkach. Jeśli stan wymaga podawania widełek w ogłoszeniu, sprawdź ogłoszenie i porównaj.
6. Dziesięć pytań do rekrutera, których odpowiedzi są liczbą albo tak/nie, od najważniejszego.
7. BRIEFING WYNAGRODZENIA: pięć zdań faktów.
Sprawdź w odpowiedzi:
- Harmonogram nabywania akcji z dokumentu, nie „typowy czteroletni z rocznym progiem”. Jeśli dokument nie podaje, to pytanie do rekrutera, a nie założenie.
- Prawo do dopłaty pracodawcy do planu emerytalnego nabywa się często dopiero po kilku latach; własne wpłaty są zawsze Twoje (Departament Pracy). Model ma podać okres z dokumentu.
- Widełki rynkowe z portali z deklaracjami użytkowników są szacunkiem; model ma je oznaczyć [P] i nie mieszać z danymi urzędowymi.
- Opodatkowanie akcji i opcji zależy od ich rodzaju (IRS o opcjach pracowniczych); model może zaznaczyć różnicę, ale wyliczenie zostaw doradcy podatkowemu.
Prompt 2 – mapa umowy
Załącz umowę, list z ofertą i każdy dokument, do którego umowa odsyła: regulamin pracownika, umowę o poufności i własności intelektualnej, regulamin premii, plan akcji, umowę o arbitrażu. Bez nich mapa ma dziury, a najważniejsze klauzule są zwykle w załącznikach.
Ta sama rozmowa. Załączam umowę i dokumenty, do których odsyła. Zbuduj mapę wszystkich postanowień. Pracuj tylko na treści dokumentów.
ZASADY
– Każdy wiersz ma numer punktu i cytat kluczowego zdania. Bez cytatu wiersz nie istnieje.
– Nie oceniaj jeszcze. Opisz, co dokument mówi i co znaczy w prostym języku, gdy zdarzy się X.
– Odesłania do dokumentów, których nie załączyłem, wypisz osobno jako brakujące.
ODDAJ
1. Tabela postanowień. Kolumny: temat, numer punktu, cytat, co to znaczy w praktyce, co się dzieje, gdy odejdę sam, gdy zostanę zwolniony bez winy, gdy zostanę zwolniony z winy, gdy firma zostanie przejęta. Tematy do znalezienia: rodzaj zatrudnienia i możliwość rozwiązania; okres próbny; wypowiedzenie i odprawa; wynagrodzenie i zasady zmian; premia; akcje; dopłata na start i relokacja ze zwrotem; zwrot kosztów szkolenia; zakaz konkurencji; zakaz podbierania klientów i pracowników; poufność; własność intelektualna i wynalazki sprzed zatrudnienia; arbitraż i zrzeczenie się pozwu zbiorowego; zakaz krytyki pracodawcy; praca dodatkowa poza firmą; miejsce pracy i praca zdalna; zmiana stanowiska lub obowiązków; sprawdzenie przeszłości i testy; ubezpieczenie zdrowotne po odejściu; zwrot sprzętu; prawo właściwe i sąd; klauzula całości umowy; możliwość zmiany regulaminu przez pracodawcę.
2. Czego brakuje: tematy z listy, których nie ma w żadnym dokumencie. Przy każdym: czy brak działa na moją korzyść, czy nie, i jedno zdanie dlaczego.
3. Sprzeczności: punkty, które mówią co innego niż list z ofertą albo niż inny załącznik. Cytat obu.
4. Odesłania do dokumentów, których nie mam: nazwa i punkt, który odsyła. To lista do poproszenia rekrutera.
5. Trzy zdania, które w dokumencie są najdłuższe albo najbardziej zawiłe, przepisane prostym językiem.
Sprawdź w odpowiedzi: otwórz trzy losowe wiersze i porównaj cytat z dokumentem. Jeśli model „znalazł” klauzulę, której nie ma, reszta mapy jest niepewna. Jeśli kolumna „co się dzieje, gdy zostanę zwolniony bez winy” jest pusta przy akcjach i premii, to jest ważna informacja: dokument milczy i trzeba to dopisać w negocjacji.
Prompt 3 – klauzule ryzyka
Kilka klauzul waży więcej niż cała reszta. Zakaz konkurencji potrafi zablokować następną pracę na rok; zwrot kosztów szkolenia potrafi zamienić odejście w dług (Biuro Ochrony Konsumentów prowadziło postępowanie w sprawie takich praktyk: CFPB); cesja własności intelektualnej bez wyłączenia projektów prywatnych potrafi objąć Twoją aplikację pisaną wieczorami; arbitraż ze zrzeczeniem się pozwu zbiorowego zmienia, gdzie i jak dochodzisz roszczeń. Prawo stanowe ogranicza część z nich, różnie w różnych stanach, i to jest miejsce, gdzie model ma szukać, cytować i odsyłać do prawnika.
Ta sama rozmowa. Z mapy z promptu 2 weź klauzule o największym ciężarze i przeanalizuj każdą osobno.
ZASADY
– Prawo stanowe dla [STAN] cytuj ze stron urzędów stanowych albo z tekstu przepisu, z datą. Blogi kancelarii tylko jako wskazówka, gdzie szukać, oznaczone.
– Nie udzielaj porady prawnej. Przy każdej klauzuli napisz, czy to temat do prawnika, i jakie pytanie mu zadać.
– „Typowe” znaczy: spotykane w większości umów na tym poziomie w tej branży. Jeśli nie masz podstaw, żeby to ocenić, napisz „nie wiem”.
ODDAJ, dla każdej z klauzul: zakaz konkurencji; zakaz podbierania; zwrot dopłaty na start, relokacji i szkoleń; własność intelektualna; arbitraż; premia uznaniowa; możliwość jednostronnej zmiany regulaminu; zakaz krytyki; praca dodatkowa; zmiana miejsca pracy:
1. Cytat i numer punktu.
2. Co to znaczy w praktyce w trzech scenariuszach: odchodzę sam po 8 miesiącach, zostaję zwolniony bez winy po 14 miesiącach, firma zostaje przejęta po 2 latach. Kwoty tam, gdzie da się policzyć (zwroty, utracone akcje, premia).
3. Czy jest typowa, ostrzejsza, czy łagodniejsza niż zwykle, z uzasadnieniem.
4. Co mówi prawo stanu [STAN]: czy ogranicza taką klauzulę, jakie warunki musi spełnić, czy bywa nieegzekwowalna. Źródło z datą.
5. Waga dla mnie (wysoka, średnia, niska) w świetle kontekstu z promptu 0 i jedno zdanie dlaczego.
6. Propozycja zmiany brzmienia, o którą warto poprosić, i wersja minimalna, na którą pracodawcy zwykle się godzą.
Na końcu: ranking tych klauzul od najgroźniejszej i lista trzech pytań do prawnika pracy.
Sprawdź w odpowiedzi:
- Punkt 4 ma link do strony stanowej albo tekstu przepisu z datą. Zasady dotyczące zakazu konkurencji zmieniały się w ostatnich latach w kilku stanach; odpowiedź bez daty jest niewiarygodna.
- Własność intelektualna: sprawdź, czy dokument ma miejsce na wpisanie projektów sprzed zatrudnienia. Jeśli tak, wypełnij je przed podpisem; jeśli nie, to punkt do negocjacji.
- Arbitraż: model ma opisać, co tracisz i co zyskujesz, bez straszenia. To temat do prawnika, jeśli waga jest wysoka.
- Zwrot kosztów: policz sam kwotę zwrotu w scenariuszu „odchodzę po 8 miesiącach” z dokumentu; jeśli model podał inną, tabela jest do poprawy.
Prompt 4 – imigracja
Dla osoby na wizie pracowniczej umowa o pracę jest też dokumentem imigracyjnym: mówi, kto płaci za wniosek, czy pracodawca obiecuje sponsoring zielonej karty, co się stanie ze statusem po zwolnieniu i czy praca zdalna z Polski jest w ogóle możliwa. Model może przeczytać umowę pod tym kątem i zestawić z informacjami USCIS (H-1B, zielona karta przez pracę); nie zastąpi prawnika imigracyjnego i prompt każe mu to powiedzieć wprost. Obywatele i posiadacze zielonej karty mogą ten krok pominąć.
Ta sama rozmowa. Mój status: [STATUS]. Przeczytaj umowę i załączniki pod kątem imigracyjnym i zestaw z informacjami urzędowymi.
ZASADY
– Źródła: USCIS, Departament Pracy, Departament Stanu. Fora i blogi tylko jako wskazówka, oznaczone.
– Nie udzielaj porady imigracyjnej. Każdy punkt kończ pytaniem do prawnika imigracyjnego, jeśli ma znaczenie.
ODDAJ
1. Co umowa mówi o sponsoringu wizy: kto składa wniosek, kto płaci, jakie koszty mogę być zobowiązany zwrócić i czy taki zwrot jest dopuszczalny dla mojego rodzaju wizy według źródeł urzędowych.
2. Zielona karta: czy jest obietnica, w jakiej formie (zobowiązanie, „rozważymy”, brak), od kiedy, na jakim etapie procesu pracodawca może się wycofać, i co umowa mówi o kosztach.
3. Zwolnienie a status: co dzieje się z moim statusem po rozwiązaniu umowy, ile czasu mam według źródeł urzędowych, i czy umowa przewiduje coś, co ten czas skraca lub wydłuża (data ostatniego dnia pracy, okres wypowiedzenia płatny czy nie, koszt powrotu).
4. Miejsce pracy: czy praca zdalna z innego stanu lub z zagranicy jest zgodna z moim statusem i z umową; co wymaga zgłoszenia.
5. Formalności przy zatrudnieniu: formularz I-9 i ewentualnie E-Verify; jakie dokumenty przygotować, ze źródłem.
6. Czy którakolwiek klauzula z promptu 3 działa inaczej dla osoby na wizie (np. zakaz konkurencji przy konieczności szybkiej zmiany pracodawcy). Jedno zdanie na klauzulę.
7. Pięć pytań do prawnika imigracyjnego, od najważniejszego.
Sprawdź w odpowiedzi: terminy w punkcie 3 muszą mieć źródło USCIS z datą; to jedna z liczb, które model najczęściej podaje z pamięci. Punkt 1: zasady, kto może ponosić koszty wniosku, zależą od rodzaju wizy i są uregulowane; model ma cytować źródło, nie ogólnik „zwykle pracodawca”.
Prompt 5 – pre-mortem
Zakładasz, że za 18 miesięcy żałujesz podpisania, i każesz znaleźć przyczyny w tekście umowy. Technika pochodzi z zarządzania projektami (artykuł w Harvard Business Review). Przy umowie o pracę najczęstsze przyczyny to: premia, która nie została wypłacona, bo była uznaniowa; akcje, których nie zdążyłeś nabyć; zwrot dopłaty na start przy odejściu; zakaz konkurencji, który zablokował następną ofertę; regulamin zmieniony jednostronnie po pół roku.
Ta sama rozmowa. Teraz grasz przeciwko mnie. Załóż, że podpisałem tę umowę i 18 miesięcy później żałuję: straciłem pieniądze, wolność wyboru następnej pracy albo status. Napisz, dlaczego.
ZASADY
– Nie łagodź. Ani jednego zdania od „z drugiej strony”, „warto jednak”, „mimo to”.
– Każdy zarzut oparty na cytacie z dokumentu albo na liczbie z promptów 1 do 4. Zarzut bez dowodu wyrzuć.
– Bez katastrof. To, co jest w tekście dziś.
ODDAJ
1. Pięć czerwonych flag. Przy każdej: waga, cytat z numerem punktu, mechanizm (jak zamienia się w stratę), miesiąc, w którym to zaboli, kwota, jeśli da się policzyć.
2. Scenariusz „firma zwalnia 10 procent załogi w 14. miesiącu”: co dostaję (odprawa, ubezpieczenie, akcje, premia), co oddaję (zwroty), ile czasu mam na znalezienie pracy według umowy i według statusu imigracyjnego. Tabela.
3. Scenariusz „dostaję lepszą ofertę w 8. miesiącu”: co mnie kosztuje odejście (zwroty, utracone akcje i premia, zakaz konkurencji), czy mogę przyjąć tę ofertę w tej samej branży, w tym stanie.
4. Scenariusz „firma zostaje przejęta w 2. roku”: co umowa mówi o przyspieszeniu nabywania akcji, o zmianie stanowiska, o zwolnieniu po przejęciu.
5. Cichy koszt: ile tracę rocznie na rzeczach, które wyglądają niewinnie: urlop, który przepada, dopłata do planu emerytalnego nabywana po latach, składka zdrowotna wyższa niż u obecnego pracodawcy.
6. Jeden warunek, po którym ta czarna teza przestaje obowiązywać. Sprawdzalny: zmiana konkretnego punktu umowy albo pisemne potwierdzenie konkretnej rzeczy.
7. Trzy pytania, na które nie znasz odpowiedzi, a które zmieniłyby obraz. Przy każdym: kogo zapytać.
Sprawdź w odpowiedzi: zdania łagodzące mimo zakazu; odpisz „usuń wszystkie zdania łagodzące”. Punkt 6 ma wskazywać numer punktu umowy, nie „lepszą atmosferę”. W punkcie 2 sprawdź, czy model wziął zasady ubezpieczenia po odejściu z dokumentu, a zasady kontynuacji z strony Departamentu Pracy o COBRA.
Prompt 6 – negocjacja
Negocjuje się przed podpisem i na piśmie. Nie wszystko jest do wzięcia: podstawa i dopłata na start częściej niż premia; brzmienie klauzuli o zwrocie częściej niż jej usunięcie; wyłączenie projektów prywatnych z cesji własności intelektualnej prawie zawsze, jeśli o to poprosisz. Ten prompt układa żądania od najłatwiejszego, dobiera alternatywy i pisze wiadomość.
Ta sama rozmowa. Przygotuj mnie do negocjacji. Nie podawaj jednej „właściwej” kwoty.
ODDAJ
1. Lista żądań w kolejności od najłatwiejszego do uzyskania. Przy każdym: co proszę, uzasadnienie liczbą albo cytatem z promptów 1 do 5, alternatywa, jeśli odmówią (np. wyższa dopłata na start zamiast podstawy; krótszy okres zwrotu zamiast usunięcia klauzuli; proporcjonalny zwrot zamiast pełnego), i co robię, jeśli odmówią też alternatywy.
2. Trzy poziomy dla podstawy: minimalny, docelowy, ambitny, z uzasadnieniem z widełek z promptu 1 i mojego kontekstu. Osobno: co poza podstawą ma dla mnie największą wartość za najmniejszy koszt dla firmy (data startu, tytuł, praca zdalna, przegląd wynagrodzenia po 6 miesiącach na piśmie, premia gwarantowana w pierwszym roku).
3. Zmiany brzmienia klauzul z promptu 3: dla każdej propozycja tekstu do wstawienia, w wersji pełnej i minimalnej. Zaznacz, które z nich powinien zobaczyć prawnik przed wysłaniem.
4. Czego nie poruszać, bo w mojej sytuacji to zbyt drogie w relacji (jedno zdanie na punkt).
5. Wiadomość do rekrutera: krótka, konkretna, uprzejma, z trzema najważniejszymi punktami i prośbą o potwierdzenie na piśmie. Bez ultimatum. Wersja po angielsku i po polsku.
6. Co musi być na piśmie przed podpisem: lista ustaleń ustnych, które mają trafić do umowy albo do listu z ofertą, i jedno zdanie, dlaczego ustne nie wystarczy (klauzula całości umowy z mapy).
Sprawdź w odpowiedzi: czy kolejność w punkcie 1 wynika z Twojego kontekstu (pilność, alternatywy), a nie z ogólnego poradnika. Czy wiadomość w punkcie 5 nie zawiera kwot, których nie chcesz jeszcze ujawniać. Jeśli umowa ma klauzulę całości umowy, każda obietnica rekrutera spoza tekstu nie istnieje; model ma to wyraźnie napisać w punkcie 6.
Prompt 7 – kartka
Zamknij te kroki w jednej kartce, którą wkleję do notatek i kalendarza.
– Uzgodnione warunki w pięciu liniach: podstawa, premia i zasady, akcje i harmonogram, dopłaty i okresy zwrotu, świadczenia z kosztem.
– Daty do kalendarza: koniec okresu próbnego, koniec okresu zwrotu dopłaty na start i relokacji, próg nabywania akcji i kolejne transze, termin wypłaty premii i data, do której muszę być zatrudniony, żeby ją dostać, termin nabycia prawa do dopłaty emerytalnej, uzgodniony przegląd wynagrodzenia, koniec ważności wizy i data, od której trzeba zacząć przedłużenie, koniec zakazu konkurencji liczony od odejścia.
– Dokumenty do zachowania: podpisana umowa i załączniki, list z ofertą, potwierdzenia pisemne ustaleń, wersja regulaminu z dnia podpisania (regulamin może się zmienić), opis stanowiska.
– Trzy warunki wyjścia z tej oferty przed podpisem: zdarzenie albo brak dokumentu, po którym nie podpisuję.
– Progi reakcji po zatrudnieniu: przy jakiej zmianie regulaminu, obowiązków, miejsca pracy albo zasad premii wracam do tej kartki i do prawnika.
– Jedno zdanie: czego nadal nie wiem.
Bez wstępu i podsumowania. Same punkty.
Sprawdź w odpowiedzi: daty są datami, nie „po roku”. Zapisz kartkę poza czatem i zachowaj razem z kopią podpisanej umowy.
Dodatek: umowa o pracę w Polsce
Schemat ten sam, prawo inne: Kodeks pracy reguluje rodzaje umów, okres próbny, okresy wypowiedzenia, urlop i zakaz konkurencji o wiele ściślej niż prawo amerykańskie, a Państwowa Inspekcja Pracy publikuje objaśnienia dla pracowników (PIP: formy zatrudnienia i prawa pracownika). Największe ryzyko dla osoby wracającej z zagranicy to nie klauzula, tylko forma: umowa cywilnoprawna albo współpraca B2B zamiast umowy o pracę. Jeśli pracujesz z Polski dla zagranicznej firmy, zobacz poradnik o pracy zdalnej z Polski dla zagranicznej firmy. Do promptów 2, 3 i 5 dopisz poniższy blok.
Umowa jest w Polsce. Zasady dodatkowe:
– Źródła: Kodeks pracy (tekst przepisu z numerem artykułu), objaśnienia Państwowej Inspekcji Pracy, ZUS. Blogi tylko jako wskazówka, oznaczone.
– Forma zatrudnienia: sprawdź, czy dokument to umowa o pracę, umowa zlecenia, umowa o dzieło czy współpraca B2B, i wypisz, co tracę wobec umowy o pracę (urlop, ochrona przed wypowiedzeniem, składki, zasiłek chorobowy, nadgodziny). Jeśli praca ma cechy stosunku pracy (podporządkowanie, miejsce i czas wyznaczone przez pracodawcę), napisz to wprost z artykułem Kodeksu pracy.
– Rodzaj umowy o pracę i limity: okres próbny i jego maksymalna długość, umowa na czas określony i ustawowe limity liczby i łącznego czasu takich umów, umowa na czas nieokreślony. Z artykułem.
– Okres wypowiedzenia zależny od stażu, forma wypowiedzenia, obowiązek podania przyczyny, dni wolne na poszukiwanie pracy. Z artykułem.
– Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy: czy jest osobna umowa, na jaki okres, jakie odszkodowanie i czy spełnia ustawowe minimum. Z artykułem.
– Umowa o podnoszenie kwalifikacji i zwrot kosztów szkolenia: warunki i maksymalny okres zobowiązania. Z artykułem.
– Urlop wypoczynkowy (wymiar zależny od stażu, w tym zaliczenie nauki i pracy za granicą), urlopy rodzicielskie, praca zdalna i jej zasady, monitoring.
– Wynagrodzenie: czy nie jest niższe od minimalnego, jak liczone są nadgodziny i dodatki, kiedy wypłata, jak ustalana premia (regulamin wynagradzania).
– Jeśli wracam z zagranicy: co z zaliczeniem stażu pracy zza granicy do urlopu i wypowiedzenia, jakie dokumenty o tym decydują.
– Podatki i ZUS: zaznacz, że rezydencja podatkowa i umowa o zabezpieczeniu społecznym mogą zmienić wynik; do potwierdzenia u doradcy.
Klauzule, które AI najczęściej odczytuje źle
| Klauzula | Typowy błąd | Jak sprawdzić |
|---|---|---|
| „Premia docelowa 15 procent” | Traktowana jak pewna; w dokumencie jest „uznaniowa” i „trzeba być zatrudnionym w dniu wypłaty” | Cytat warunków i data wypłaty w tabeli z promptu 1 |
| Akcje | „Standardowy harmonogram czteroletni” zamiast tego z planu; brak informacji, co przy przejęciu | Plan akcji jako załącznik; kolumna „przy przejęciu” w mapie |
| Dopłata na start | Zwrot „proporcjonalny”, gdy dokument mówi „w całości” | Policz sam kwotę zwrotu w scenariuszu odejścia po 8 miesiącach |
| Zakaz konkurencji | Ocena „nieegzekwowalny” na podstawie ogólnej wiedzy, bez prawa stanowego z datą | Strona stanowa albo tekst przepisu; pytanie do prawnika |
| Własność intelektualna | Pominięcie braku wyłączenia projektów sprzed zatrudnienia i prywatnych | Szukaj załącznika z listą wynalazków sprzed zatrudnienia |
| Arbitraż | Streszczenie „standardowa klauzula” bez informacji o zrzeczeniu się pozwu zbiorowego i o kosztach | Cytat pełnego punktu; temat do prawnika |
| Regulamin | Traktowany jak część umowy, gdy pracodawca może go zmieniać jednostronnie | Klauzula o zmianach regulaminu w mapie; zachowaj wersję z dnia podpisania |
| Dopłata emerytalna | Liczona jako gotówka od pierwszego dnia, gdy prawo do niej nabywa się po latach | Okres nabywania z dokumentu planu |
| Status wobec nadgodzin | „Stanowisko biurowe, więc zwolnione” | Kryteria Departamentu Pracy i treść umowy |
| Terminy imigracyjne | Podane z pamięci, bez źródła i daty | Strona USCIS z datą; prawnik imigracyjny |
Bezpieczeństwo i prywatność
- Numeru ubezpieczenia społecznego, numeru paszportu, daty urodzenia, adresu ani skanów dokumentów tożsamości; do analizy umowy nie są potrzebne. Zamaż je przed załączeniem.
- Danych innych osób z dokumentów firmowych, np. nazwisk w regulaminie premii.
- Poufnych materiałów obecnego pracodawcy, jeśli porównujesz oferty; opis warunków własnymi słowami wystarczy.
Ustawienia trenowania modeli sprawdź w koncie: Claude (artykuł Anthropic), ChatGPT (ustawienia danych OpenAI). Jeśli oferta przyszła bez rozmowy, wymaga opłaty „za sprzęt” albo danych bankowych przed podpisem, przeczytaj najpierw poradnik o fałszywych ofertach pracy. O dyskryminacji i odwecie w zatrudnieniu informuje EEOC; o prawie do rozmawiania o warunkach pracy z innymi pracownikami, którego klauzula poufności nie może Ci odebrać, NLRB.
Najczęstsze błędy
- Czytanie listu z ofertą zamiast umowy. List ma kwotę, umowa ma warunki. Załączniki mają najgorsze warunki.
- Ustne obietnice. Klauzula całości umowy unieważnia wszystko, co rekruter powiedział, a czego nie ma w tekście.
- Traktowanie premii i akcji jak gotówki. Premia ma warunki, akcje mają harmonogram i próg.
- Podpisanie cesji własności intelektualnej bez listy własnych projektów. Załącznik jest po to, żeby go wypełnić.
- Zakaz konkurencji oceniany „na oko”. To prawo stanowe z datą i prawnik, nie ogólna wiedza.
- Brak pytania, co z wizą po zwolnieniu. Dla osoby na wizie to najważniejsza klauzula, a w umowie zwykle jej nie ma.
- Negocjacja po podpisie. Po podpisie zostaje tylko prośba.
- Wklejanie dokumentów tożsamości do czatu. Umowa tak, tożsamość nie.
Ten schemat porządkuje czytanie umowy i przygotowuje pytania. Nie zastępuje prawnika pracy ani prawnika imigracyjnego. Model może źle odczytać klauzulę albo podać nieaktualny przepis stanowy i zrobi to pewnym tonem. Przy klauzulach o wysokiej wadze i przy wizie decyzję podejmujesz po konsultacji z prawnikiem uprawnionym w Twoim stanie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy AI może powiedzieć, czy klauzula jest legalna?
Może znaleźć przepis stanowy i go zacytować, i może powiedzieć, czy klauzula jest typowa. Czy jest egzekwowalna w Twojej sytuacji, mówi prawnik; prompt 3 jest po to, żeby przyjść do niego z konkretnymi pytaniami, a nie z całą umową.
Czy schemat działa dla oferty bez umowy, tylko z listem?
Tak, ale wtedy najważniejszy jest punkt 4 promptu 2: lista dokumentów, do których list odsyła, i prośba o nie przed podpisem. Regulamin pracownika i umowa o poufności są zwykle dostępne na życzenie.
Czy mogę użyć tego dla umowy zlecenia albo B2B?
W USA dla umowy z wykonawcą niezależnym większość promptów działa, ale zmienia się prawo (brak nadgodzin, świadczeń, inna odpowiedzialność podatkowa). W Polsce dopisek każe modelowi najpierw sprawdzić, czy taka forma jest w ogóle dopuszczalna dla tej pracy.
Ile czasu zajmuje cały schemat?
Około godziny z czytaniem odpowiedzi. Krok 2 z długimi załącznikami kilka minut pracy modelu. Krok 6 warto zrobić dzień po pozostałych, na spokojnie.
Co jeśli rekruter mówi, że „umowa jest standardowa i nikt jej nie zmienia”?
Prompt 6 ma na to wersję minimalną każdej zmiany. Najczęściej do uzyskania są: wyłączenie projektów prywatnych z cesji, proporcjonalny zamiast pełnego zwrotu dopłaty, potwierdzenie na piśmie ustaleń ustnych. O tym, czy prosić, decydujesz Ty, znając swoje alternatywy.
Czy to działa dla umowy w Polsce dla osoby wracającej z USA?
Tak, z dopiskiem na końcu. Kluczowe są forma umowy, zaliczenie stażu zza granicy do urlopu i wypowiedzenia, oraz rezydencja podatkowa i ubezpieczenie społeczne, które opisujemy w osobnych poradnikach.
Podsumowanie fact-check
- Na pewno prawda: w USA pracownicy objęci federalną ustawą o standardach pracy dostają za nadgodziny powyżej 40 godzin w tygodniu co najmniej półtorej stawki; FMLA daje uprawnionym pracownikom u objętych pracodawców do 12 tygodni bezpłatnego urlopu z ochroną stanowiska; własne wpłaty do planu emerytalnego są zawsze Twoje, a prawo do wpłat pracodawcy nabywa się według zasad planu; COBRA pozwala czasowo utrzymać ubezpieczenie zdrowotne po utracie pracy; zatrudnienie „at will” jest domyślną zasadą w większości stanów z wyjątkami wypracowanymi przez sądy. Wszystko z linkami w tekście.
- Prawdopodobnie prawda: modele językowe streszczają klauzule łagodniej, niż brzmią, i podają „typowe” warunki zamiast tych z dokumentu; przepisy stanowe o zakazie konkurencji zmieniały się w ostatnich latach w kilku stanach, dlatego liczy się data źródła.
- Co jest niepewne: egzekwowalność konkretnej klauzuli w konkretnym stanie; terminy i zasady imigracyjne na dzień Twojej umowy; wysokość widełek rynkowych z portali. Potwierdzasz u prawnika i w źródłach urzędowych.
- Częsty mit: „umowa jest standardowa, nikt jej nie negocjuje”. Brzmienie klauzul o zwrocie i o własności intelektualnej bywa zmieniane na prośbę częściej, niż się wydaje.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!